تاریخی
تاریخ ایران وجهان

 

اولین مسجد در زمان پیامبر با مصالح خشت و سنگ لاشه ساخته شد. این مسجد در ابتدا به شکل سرپناهی بود که ستون هایی از جنس تنه درخت نخل و پوشش از نی و بوریا داشت، اطراف مسجد نیز صفه هائی برای صحابه پیامبر وجود داشت. بعدها این سرپناه را به شبستان تبدیل کردند.

مساجد اولیه در کشورهای تازه مسلمان در معابد ( متعلق به قبل از اسلام ) ساخته می شد. این مکان ها عمدتأ آتشکده ها ، پرستشگاها و کلیساها بودند که با تغییر شکل مختصری، تبدیل به مساجد شدند.

معماری مساجد

1 - شبستانی

2 - چهار طاقی

3 - ایوانی

4 - دو ایوانی

5 - چهار ایوانی

1 - شبستانی : مسجدفهرج یزد - تاریخانه دامغان - مسجد اولیه جامع نائین - مسجد اولیه جامع اصفهان

2 - چهار طاقی : چهارطاقی چیست ؟ پلان بنای چهار طاقی مربعی است و چهارستون در چهارگوشه آن قرار دارد که با قوس باهم پیوند می یابند. بنابراین از چهارطرف بازهستند و به همین دلیل به چهارطاقی شهرت یافتند. دراین بناها برای تبدیل پلان مربع به زمین های دایره شکل ، برای احداث گنبد، ا چهارگوشواره در گوشه های پلان مربع استفاده شده است و در نهایت گنبدی کم خیز و بدون ساقه بنا را پوشش می دهد.

این بناها عمدتأ به عنوان آتشکده و یا آتشگاه مورد استفاده قرار می گرفتند، مانند: چهارطاقی نیاسر - خرمدشت در کاشان - چهارطاقی برزو در اراک - چهارطاقی فراشبند در فارس

3 - مساجد ایوانی : شرق ایران بویژه خراسان، جایگاه ایوانهاست و ایوان های بزرگی از دوره اشکانی در شرق ایران به جا مانده است. در دوره اسلامی اولین ایوان ها در جنوب حیاط و درمقابل گنبدخانه ساخته شدند و سپس ایوان شمالی را برای قرینه سازی با ایوان جنوبی ساختند.

4 - مساجد دوایوانی : این مساجد غابأ درخراسان دید می شود. مسجد زوزن - مسجد فریومد - مسجد ساوه

5 - مساجد چهارایوانی : بنظر آندره گدار اولین بنای چهار ایوانی در دوره اسلامی مدرسه خوارگرددر خواف است. پس از آن مسجد جامع اصفهان و مسجد زواره و مسجد جامع اردستان از مساجد اولیه چهارایوانی ایران است.

عناصر مشترک در مساجد

1 - صحن 2 - ایوان 3 - رواق 4 - مناره 5 - گنبد

*هیچ مسجدی نمی تواند محراب داشته باشد.

صحن و حیاط

صحن مساجد به پیروی از اولین مسجد جهان ( مسجدالنبی ) طرحی مربعی مستطیل دارند. بسیاری از عناصر معماری و تزئینی مسجد در حیاط به نمایش در می آیند و در وسط حیاط حوضی قرار می گیرد که علاوه بر کارکرد وضو گرفتن ، نمادی تزئینی نیز به شمار می رود. دو سمت حوض دو سکو (مهتابی ) برای برگزاری نماز در حیاط تعبیه می شد.

دربعضی موارد بر روی حوض سکوئی یا تختگاهی می ساختند که پایهایش در آب حوض بود وبه آن خدایخانه می گفتند.

عملکرد خدایخانه :

1 - مومنین در بالای آن دور از مردم عادی به تلاوت قرآن می پرداختند.

2 - محل مناسبی برای تکبیر گوئی برای نمازگزاران در صحن حیاط بود.

رواق

1- فضاهای سرپوشیده ستوندار اطراف صحن و حیاط مسجد هستند و نمونه آنرا در تاریخانه دامغان و همینطور در مسجد حضرت آیت ا..بروجردی قم و موارد بسیار دیگری میبینیم.

2 - رواق ها بیشتر در کشورهای اسلامی حوزه مدیترانه و هند و پاکستان دیده می شود.

ایوان

1 - زیباترین و عالی ترین ایوان ها، در مساجد و بناهای اسلامی مشاهده می شود . ایوان های مساجد ایران از نظر ارتفاع و تناسبات فنی و عناصر تزئینی در بین سایر بناها و مساجد اسلامی کشورهای جهان، نمونه و منحصر به فردهستند.

2 - سقف ایوان های کم عمق عمومأ نیم کره و نیم گنبد هستند و ایوان های عمیق نیز سقف به صورت گهواره ای یا تاوه ای یا طاق آهنگ ساحته می شد.

3 - طاق هی بسیار جالب و متنوع در اطراف ایوان ها، آن ها را از خشکی و تجرد خارج کرده و حالت موزونی به آن داده است.

4 - به نمای دو جرز یا پایه ضخیم ایوان ها که در دوطرف ایوان قرار دارد اسپر می گویند.

+نوشته شده در دوشنبه بیست و هشتم شهریور 1390ساعت23:7توسط مریم | |